ANKARA YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI
MEVZUATI İZLEME VE DEĞERLENDİRME KOMİSYONU KARARI
Karar No : 2005/53-01
Tarih : 07.02.2005
I- KONU : Damga vergisinin makbuzla ödenmesine ilişkin yasal ve idari düzenlemelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi
II- KONUYA İLİŞKİN MEVZUATIN İNCELENMESİ
Damga Vergisi Kanunu başta olmak üzere bazı vergi kanunlarında değişiklik yapan 5281 sayılı Kanun ile damga vergisinin pul ile ödenmesi uygulamadan kaldırılmış olup, pul ile ödenen damga vergilerinin de “makbuz karşılığı” ödenmesi kabul edilmiştir. Damga Vergisi Kanununun 22. maddesinde yapılan düzenlemeye göre, makbuz karşılığı ödemelerde damga vergisi;
a) Maliye Bakanlığınca belirlenen mükellefler, kurum ve kuruluşlar tarafından bir ay içinde düzenlenen kağıtların vergisi, ertesi ayın yirminci günü akşamına kadar vergi dairesine bir beyanname ile bildirilir ve yirmialtıncı günü akşamına kadar ödenir.
b) (a) bendi dışındaki hallerde, kâğıdın düzenlendiği tarihi izleyen onbeş gün içinde vergi dairesine bir beyanname ile bildirilir ve aynı süre içinde ödenir.
Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan 43 no’lu Damga Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklamalara göre;
1- Katma bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler, döner sermayeli kuruluşlar, bankalar, kamu iktisadi teşebbüsleri, devlet ve kamu iktisadi teşebbüsleri iştirakleri, özerk kuruluşlar, diğer kamu kurumları ve anonim şirketlerin sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirmeleri ve defter tutmaları zorunludur. Tutulacak defterin noter veya ticaret sicil memurluğuna tasdik ettirilmesi gerekmektedir. (Bilindiği gibi bu uygulama öteden beri devam etmektedir.)
Sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirmek zorunda olanlar veya ihtiyari olmakla birlikte sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirenler, bir ay içinde düzenledikleri kağıtların vergisini izleyen ayın 20.günü akşamına kadar vergi dairesine damga vergisi beyannamesi ile bildirmek ve 26.günü akşamına kadar ödemek zorundadırlar.
2- Diğer kurumlar vergisi mükellefleri (limited şirketler, hisseli komandit şirketler, iş ortaklıkları, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler v.b.) kollektif şirketler, adi komandit şirketler, bilanço esasına göre defter tutanlar, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ise sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirmeleri ve defter tutmaları ihtiyaridir.
Sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirmek zorunda olmayanlar (süreksiz mükellefler) düzenledikleri veya taraf oldukları kağıtlara ilişkin damga vergilerini kağıdın düzenlendiği tarihi izleyen 15 gün içinde ilgili vergi dairesine damga vergisi beyannamesi ile bildirecek ve aynı süre içerisinde ödeyeceklerdir.
Damga Vergisinin Ödeneceği Vergi Dairesi
Süreksiz mükellef olanlar damga vergisi defteri tasdik ettirmek ve defter tutmak zorunda değillerdir. Ancak, bu kapsamdaki mükellefler damga vergisine ilişkin kağıtlarını tutmak zorunda oldukları yasal defterlerde ayrıntılı olarak göstermek zorundadırlar. (Fiş açıklamalarında ilgili kağıdın mahiyeti belirtilmelidir.) Bu kapsamdaki mükellefler, birden fazla vergi dairesi bulunan il ve ilçelerde damga vergisi beyannamesini bağlı bulundukları vergi dairesine değil, varsa süreksiz yükümlülüklerle ilgili iş ve işlemleri yürüten vergi dairelerine damga vergisi beyannamesi ile beyan edip ödeyeceklerdir. Sürekli mükellefiyet tesis ettirenler ise damga vergisi beyannamesini gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesine beyan edip ödeyeceklerdir.
Diğer yandan bankalar, anonim şirketler gibi merkezleri dışında başka il veya ilçelerde faaliyet gösteren şubelerin düzenledikleri kağıtlara ait damga vergisi ise şubeler tarafından muhtasar beyannamenin verildiği vergi dairesine beyan edilip ödenebilecektir.
3- 43 no’lu Tebliğde yapılan açıklamaya göre mükellefiyet şekline bakılmaksızın bütün mükellefler tarafından vergi dairesine tasdik için getirilen bilançolar, gelir tabloları, işletme hesabı özetleri gibi kağıtların damga vergisi tasdik işleminden önce makbuz karşılığı beyanname verilmeksizin vergi dairesine peşin olarak ödedikten sonra tasdik işlemi yapılacak ve ödemeye ilişkin makbuz istenildiğinde yetkililere ibraz edilecektir.
Tebliğde ayrıca, ihale kararlarına ilişkin damga vergileri ile genel bütçeli daireler ile kişiler arasında düzenlenen kağıtlara ait damga vergilerinin makbuz karşılığı ilgili saymanlığa ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
4- Yapılan düzenlemeye göre, serbest meslek erbabı, kapıcılara ait ücret üzerinden kesilecek damga vergisi gibi damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirme hakkı tanınmayan mükellefler söz konusu damga vergisini süreksiz mükellefler gibi kağıdın düzenlendiği tarihi izleyen 15 gün içinde vergi dairesine damga vergisi beyannamesi ile bildirmek ve aynı süre içerisinde ödemek zorundadırlar.
Uygulamanın Eleştirisi
Damga vergisinin pul yerine makbuz ile ödenmesi çağdaş bir ödeme şekli olarak sunulmakla birlikte getirilen beyanname ve ödeme yöntemi zaman ve emek israfına neden olacak niteliktedir. Çoğunlukla çok az miktardaki bu verginin ödenmesi için mükellefler ayrı bir beyanname düzenlemek zorunda kalacaklardır. Sürekli mükellefiyet tesis ettirmeyen mükellefler adeta cezalandırılarak bağlı bulundukları vergi dairesi dışındaki süreksiz yükümlülüklerle ilgili (Harçlar ve Veraset Vergi Dairesi gibi) vergi dairesine bildirimde bulunacaklardır. Mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesi dışındaki bir vergi dairesine beyanname vermesi uygulaması hatalıdır. Ayrıca, serbest meslek erbabına sürekli mükellefiyet tesis ettirme hakkı tanınmaması kabul edilemez.
Örneğin, bir serbest meslek erbabı ay içinde farklı tarihlerde beş adet sözleşme imzaladığı taktirde Çankaya’dan Ulus’a beş defa damga vergisi ödemek için gidecektir. Aynı durumda, bir apartman yöneticisi de her ay Çankaya’dan Ulus’a kapıcının ücretinden kestiği damga vergisini ödemek için ödeyeceği damga vergisinin birkaç katı masraf yapacaktır.
Makbuz karşılığı ödenecek damga vergileri muhtasar beyannamede açılacak bir satırda beyan edilip ödenmelidir. Ayrı beyanname verme uygulaması kaldırılmalıdır. Muhtasar beyanname vermeyen mükellefler ise damga vergilerini aylık, üç aylık veya yıllık olarak verilecek bir beyanname ile beyan etmelidirler.
III- SONUÇ
Damga vergisinin ayrı bir beyanname ile bildirilmesi ve ödeme sürelerinin mükellefiyet türüne göre farklılaştırılması uygulamada karışıklıklara neden olacaktır. Bazı kayıtların damga vergisinin (bilanço ve gelir tablosu gibi) sadece makbuz karşılığı ilgili vergi dairesine ödenmesi de uygulamada önemli problemler yaratacaktır. Bu yöntem mükellefler için zaman kaybına neden olacaktır.
Damga vergisinin pul yerine beyanname ile beyan edilip ödenmesi vergi güvenliği ve tahsilatı yönünden kabul edilebilir bir yöntemdir. Ancak, 5281 sayılı yasa ve 43 no’lu Damga Vergisi Genel Tebliği ile getirilen yöntemin pul ile ödeme şekline göre daha pratik olduğunu söylemek mümkün değildir.
43 no’lu Tebliğ ile yapılan düzenleme verginin ödenmesini kolay olmaktan çıkarmış adeta zorlaştırmıştır. Mükellefleri ve işlemleri katagorilere ayırmak suretiyle karmaşık bir durum yaratılmıştır. Getirilen uygulama ile bir mükellefin aynı ay içinde birkaç defa vergi dairesine damga vergisi ödemek için gitmesi gerekmektedir. Böyle bir durum çağdaş olmakla izah edilemez.
Bilanço, gelir tablosu gibi mali tabloların vergileri de beyanname kapsamında ödenmelidir.
Damga Vergisi Kanunu’nun 22.maddesinde bir değişiklik yapılarak veya Maliye Bakanlığına tanınan yetki çerçevesinde, gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti olan mükelleflerin bütün damga vergisine tabi işlemlerinden doğan vergileri bağlı bulunulan vergi dairesine mevcut muhtasar beyannamede açılacak bir satıra yazmak suretiyle bildirilmelidir. Bu vergiler de muhtasar beyannamede beyan edilen vergiler gibi izleyen ayın 26.günü akşamına kadar ödenmelidir. Muhtasar beyanname vermeyenler de aylık, üçer aylık veya yıllık olarak verecekleri damga vergisi beyannamesi ile beyan edilip ödemelidirler. Ayrıca, kapıcı ücretleri damga vergisinden muaf tutulmalıdır.
Kurumsal Yapı